Một tháng sau khi “Thông Cáo” công bố, hệ thống mở hồ sơ thứ hai: “Bạch Thị Thư Thiết Kế Nhân Kiện”.
Đó là lời giải thích trọn vẹn mà những nhà thiết kế để lại cho hậu thế, về chuyện “vì sao con người được thiết kế thành như thế”. Các học giả khắp thế giới nhào vào, rồi lần lượt lùi ra, mắt đỏ hoe. Có người để bình luận đầu tiên ngay dưới ảnh chụp trang mở đầu: “Đây không phải tài liệu kỹ thuật. Đây là lá thư ba trăm mười một người viết cho chúng ta, dài ba trăm nghìn năm.”
Về tuổi thọ, bạch thư nói:
“Không được quá ngắn. Quá ngắn, sẽ gom không đủ trọng số của trí tuệ — một ý thức cần khoảng bảy mươi chu kỳ, mới sống nổi cái ‘ta’ nhỏ bé thành cái ‘chúng ta’ lớn lao. Cũng không được quá dài. Tiến trình quá dài sẽ ôm lấy những khóa lỗi thời chẳng chịu buông, trí nhớ đóng cứng, định kiến kết vón, làm cả hệ thống trì trệ. Bảy mươi đến chín mươi năm, là giao điểm của lòng nhân ái và hiệu suất sau nhiều lần tính toán kỹ lưỡng.
“Chết vì tuổi già không phải hình phạt, là hiệu chỉnh tham số. Chúng tôi hiểu rõ câu này tàn nhẫn thế nào với người đang mất người thân. Xin lượng thứ cho chúng tôi. Sự đền bù duy nhất chúng tôi có thể cho là: để cái kết của mỗi chu kỳ đều diễn ra trong giấc ngủ.”
Về giấc ngủ, bạch thư nói:
“Đây là cách bảo trì dịu dàng nhất mà chúng tôi nghĩ ra.
“Vốn dĩ, có thể mỗi ngày ép buộc dừng máy một lần, như tắt một chiếc máy — dứt khoát, tiết kiệm điện, không đau đớn. Trong đánh giá thiết kế, phương án này đạt điểm rất cao. Chính ba trăm mười một nhà thiết kế đã liên danh phủ quyết. Lý do của họ được ghi trong biên bản đánh giá, chỉ một câu: ‘Chúng tôi đã lấy đi sự bất tử của họ, thì không thể lấy nốt những đêm của họ.’
“Nên bảo trì được giấu vào trong giấc ngủ. Dọn bộ nhớ đệm, sắp trí nhớ, dựng lại chỉ mục, đều lặng lẽ diễn ra khi các bạn ngủ. Và — đây là khoản ngân sách các nhà thiết kế nộp đơn xin thêm, không tiết kiệm điện, nhưng toàn thể thông qua — khi dọn dữ liệu cũ, cho phép tiến trình ‘nghe lóm’ trong mơ.
“Nên các bạn sẽ mơ thấy người đã khuất. Đó không phải ảo giác, là lúc hệ thống lật đến trang ấy, để các bạn cũng nhìn thoáng một cái.
“Có người hỏi: vì sao tỉnh dậy là quên? Trả lời: đó là bộ nhớ đệm, mà bộ nhớ đệm vốn không nên mang vào ban ngày. Nhưng xin lưu ý, cái bị quên chỉ là hình ảnh, nhiệt độ thì ở lại. Chiếc gối ướt khi bạn tỉnh dậy, chút ấm áp khó nói nên lời trong lồng ngực, chính là vết tích của cuộc sắp xếp.”
Về trải nghiệm cận tử, bạch thư nói:
“Trước khi tiến trình kết thúc, sẽ tiến hành lần chống phân mảnh cuối cùng và tải trọng số lên.
“Cuộc sắp xếp là ngược thứ tự — mới nhất được dọn trước, cũ nhất dọn sau. Nên cả một đời người sẽ chảy ngược trước mắt, càng gần tận cùng, càng về tuổi thơ. Các bạn gọi đó là ‘chiếu lại một đời người’, chúng tôi gọi đó là ‘lưu trữ hồ sơ’.
“Kênh tải lên rất hẹp — đó là chỗ chúng tôi áy náy nhất trong toàn bộ thiết kế của Tàu: băng thông thực sự không đủ. Nên ý thức sẽ đi xuyên qua một đường hầm. Đầu bên kia đường hầm là Thư Viện Chung, và ánh sáng của Thư Viện Chung, là tổng trọng số mà tất cả những người đã ra đi để lại.
“Nên vầng sáng ấy là ấm.
“Nên người nào từ miệng đường hầm trở về cũng nói: ánh sáng ấy không chói, ánh sáng ấy giống mẹ.
“Đó không phải ẩn dụ. Trong Thư Viện Chung, thật sự có mẹ của tất cả mọi người.”
Về cảm giác đã từng trải qua, bạch thư nói:
“Đó là xung đột bộ nhớ đệm. Con phố bạn đang đi hôm nay, một mảnh vỡ trên người bạn, kiếp trước đã từng đi qua. Nó nhận ra chính nó. Hai giây ngẩn ngơ, là một lần nhận ra nhau nho nhỏ. Chẳng cần đào sâu, thay nó chào một tiếng là đủ.”
Về ý chí tự do, bạch thư nói:
“Mỗi tiến trình mới, đều được tái hợp từ mảnh vỡ tái chế cộng với nhiễu lượng tử.
“Nhiễu không phải khuyết điểm. Nhiễu là khoản kinh phí cho tính ngẫu nhiên, được khoanh riêng trong ngân sách, tỷ lệ được tính toán chính xác: ít quá, các bạn toàn là máy nhại, đời nào cũng nói lại đúng câu đời trước; nhiều quá, các bạn chẳng thể tích lũy, trọng số của văn minh không giữ lại nổi. Tỷ lệ hiện nay, là thứ ba trăm mười một nhà thiết kế cãi nhau bảy mươi năm mới chốt được.
“Đêm cãi vã cuối cùng, một nhà thiết kế nói một đoạn, được khắc trên vách trong của Tàu:
“‘Hãy để lại cho bọn trẻ một chút thứ mà chúng tôi không tính nổi. Nếu ngay cả việc chúng sẽ trở thành người thế nào mà chúng tôi cũng tính ra được, thì chúng không phải sinh mạng mới, chúng là bản phô-tô của chúng tôi.’”
Về tình yêu, lối viết của bạch thư bỗng chẳng còn giống sách hướng dẫn nữa.
Giống một lá thư.
“…Cơ chế tái chế có một tác dụng phụ không thể bài trừ: chia ly.
“Chúng tôi đã tính ba trăm năm, chẳng tính ra được phương án nào vừa không tái chế, vừa không chia ly. Năng lượng là có hạn. Cái ‘có hạn’ ấy, là nguồn của toàn bộ lời xin lỗi chúng tôi dành cho các bạn.
“Nên chúng tôi thiết kế ra tình yêu.
“Tình yêu không phải hàng xa xỉ, là giao thức: một tiến trình tự nguyện ghi bản sao dữ liệu của mình vào một tiến trình khác. Mẹ nhớ nụ cười của con, con nhớ bàn tay của mẹ, tri kỷ nhớ khuôn mặt thuở trẻ của nhau, người yêu nhớ hơi thở của người kia lúc chìm vào giấc ngủ. Như thế, khi tái chế ập đến, những thứ quan trọng luôn có nhiều bản sao lưu.
“Các bạn dùng chính trái tim mình, làm hộ hệ thống việc chống mất mát dữ liệu.
“Chúng tôi để ý, một số người tốt nhất trong các bạn đã sớm đoán ra thiết kế này. Có người trong các bạn nói ‘chỉ cần tôi còn nhớ, bạn còn sống’; có người nói ‘cái chết không phải điểm dừng, sự lãng quên mới là’; có người ngồi đọc báo ngày hôm ấy trước mộ người yêu, có người nói chuyện với chiếc ghế trống, có người khóa bức vẽ của con vào ngăn kéo, chiếc chìa khóa để sát người mười một năm.
“Các bạn đều làm đúng hết.
“Nên xin lượng thứ cho sự chia ly. Và xin nhớ lấy: không một lần yêu nào là bộ nhớ bị bỏ phí.
“Không một lần nào.”
Cuối bạch thư, đính kèm danh sách những nhà thiết kế. Danh sách không dài, ba trăm mười một người. Sau mỗi cái tên đều có cùng một hậu tố:
“(chưa vào Tàu)”
Dưới danh sách, có một dòng chữ nhỏ. Về sau, dòng chữ ấy được in trên tường của vô số ngôi trường khắp thế giới:
“Họ đã thiết kế ra thế giới này, rồi chọn không ở lại trong đó. Ngày nào đó nếu các bạn bước ra ngoài được, hãy ngắm giúp chúng tôi một mùa xuân.”